حسن نایب‌هاشم در گفتگو با “تقاطع”: روحانی درک عمیقی از آزادی و حقوق بشر ندارد

Hasan-Nayeb-Hashem

مرکز مطالعات لیبرالیسم – یوحنا نجدی: شمار زیادی از ایرانیانی که در انتخابات ریاست جمهوری سال گذشته در حمایت از حسن روحانی به پای صندوق‌های رای رفتند، علاوه بر مطالبات اقتصادی، به “تدبیر” دولت روحانی برای بهبود وضعیت حقوق بشر و آزادی‌های سیاسی و اجتماعی در ایران نیز دل بسته بودند. با این وجود گزارش نهادهای حقوق بشری و همچنین دو گزارش اخیر دبیرکل سازمان ملل و گزارش‌گر ویژه‌ی حقوق بشر این سازمان در امور ایران، حاکی از عدم بهبود شرایط و حتی بد‌تر شدن شرایط در برخی زمینه‌ها است. این موارد بهانه‌ای شد تا در گفتگویی با دکتر حسن نایب‌هاشم، پزشک و فعال حقوق بشر ساکن اتریش، دیدگاه او را درباره کارنامه حقوق بشری دولت حسن روحانی، پانزده ماه بعد از به قدرت رسیدن وی، جویا شوم.

یوحنا نجدی: جناب آقای نایب‌هاشم، با تشکر از فرصتی که در اختیار ما قرار داده‌اید؛ برای اولین سوال می‌خواستم نظر شما را درباره‌ گزارش اخیر آقای ‌بان کی-مون، دبیرکل سازمان ملل از تداوم نقض حقوق بشر در ایران و واکنش‌های مقامات جمهوری اسلامی به این گزارش مانند اظهارات صادق لاریجانی یا علی‌اکبر ولایتی بدانم.

حسن نایب‌هاشم: می‌دانید که آقای‌ بان کی-مون، بر مبنای قطعنامه‌های مجمع عمومی و شورای حقوق بشر در ارتباط با ایران، سالانه دو گزارش در مورد وضعیت حقوق بشر در این کشور به مجمع عمومی و شورای حقوق بشر ارائه می‌دهد. گزارش اخیر آقای ‌بان کی مون برای دوره جدید امسال مجمع عمومی که به تازگی کار خود را آغاز کرده، آماده شده است. این گزارش هم هم‌چون گزارش‌های قبلی ‌بان کی-مون، بسیار جامع است و موارد عدیده نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی را در بر گرفته است.

در ارتباط با واکنش آقایان صادق لاریجانی و علی‌اکبر ولایتی باید بگویم که ظاهرا این آقایان در دنیای دیگری زندگی می‌کنند و ضروریات پایبندی به معاهدات بین‌المللی و همکاری با روندهای سازمان ملل، از جمله همکاری نزدیک با دبیر کل سازمان ملل، آقای‌بان کی مون را هنوز درک نکرده‌اند. بازگویی چنین اظهاراتی در سازمان ملل، بیش از پیش جمهوری اسلامی را در انزوا قرار می‌دهد و موجب می‌شود قطعنامه‌های سازمان ملل از پشتوانه بیشتری برخوردار گردند.

یوحنا نجدی: با توجه به اهمیت پرونده هسته‌ای جمهوری اسلامی و همین‌طور شرایط بحرانی بسیاری از کشورهای منطقه و جهان، شما تا چه میزان این گزارش‌ها را در بهبود شرایط حقوق بشر در ایران موثر می‌دانید؟ آیا فکر نمی‌کنید که همه عوامل دست به دست هم داده تا دنیا تمرکزش را از مساله حقوق بشر در ایران بردارد؟

حسن نایب‌هاشم: بدون شک شرایط بحرانی کشورهای منطقه و پرونده هسته‌ای جمهوری اسلامی می‌تواند از تمرکز بر روی مسأله حقوق بشر بکاهد. این روز‌ها شاهد هستیم که با وجود ارائه دو گزارش آقایان‌بان کی مون و احمد شهید و همچنین در پیش بودن بررسی ادواری جهانی جمهوری اسلامی، متاسفانه هنوز مردم و حتی رسانه‌های ایرانی، پیگیری و توجه کافی در مورد مسائل حقوق بشری در ایران به خرج نمی‌دهند. با این حال در حد کار‌شناسان حقوق بشر، فعالیت‌ها به شیوه معمول ادامه دارد و به زودی شاهد طرح قطعنامه جدید در مورد نقض حقوق بشر در مجمع عمومی سازمان ملل خواهیم بود.

بررسی ادواری جهانی جمهوری اسلامی هم طبق برنامه بعد از چهار سال و نیم برگزار خواهد شد. کشور‌ها سعی می‌کنند که تفکیکی بین این مسائل داشته باشند ولی مسلم است که اگر موضوعی در سطح کشور مورد توجه ویژه افکار عمومی نباشد، پیگیری ایشان هم کاهش می‌یابد.

یوحنا نجدی: برخی از فعالان حقوق بشر مانند خانم عبادی تلاش می‌کنند مساله پرونده هسته‌ای و پرونده حقوق بشر جمهوری اسلامی را به یکدیگر گره بزنند. فارغ از این‌که چه میزان این خواسته عملی است، شما با نفس مطرح کردن آن موافقید؟

حسن نایب‌هاشم: بله. به نظر من هم از دیرباز مسأله پرونده هسته‌ای با مسأله حقوق بشر در پیوند نزدیک بوده است. ما سال‌ها پیش در زمانی که هنوز قطعنامه‌ای در شورای امنیت سازمان ملل در ارتباط با ایران مطرح نشده بود و بحث‌ها در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در وین جریان داشت، با شعار «حقوق بشر، مقدم است» خواهان آن بودیم که مسائل مربوط به حقوق بشر در پرونده هسته‌ای مطرح باشند.

واقعیت این است که در جهان کشورهای بسیاری وجود دارند که توان هسته‌ای به مراتب بیشتری از جمهوری اسلامی دارند و توان آن را هم دارند که در کمترین فاصله به سلاح اتمی دسترسی پیدا کنند، اما از آنجا که مناسباتی کم‌وبیش دموکراتیک و منطبق با حقوق بشر در آن‌ها جریان دارد، کمتر کسی نگران سطح پیشرفت برنامه هسته‌ای ایشان است، مگر آنکه نگران باشند امکانات آن‌ها در اختیار نیروهای ناقض دموکراسی و حقوق بشر قرار گیرد.

یوحنا نجدی: یک سال بعد از روی کار آمدن آقای روحانی، عملا می‌بینیم که ایشان علی‌رغم وعده‌ و وعیدهای پیشین، در زمینه حقوق بشر و آزادی‌های سیاسی هیچ کاری نکرده‌اند و حتی چندی پیش دیدیم که در یک جلسه پرسش و پاسخ در نیویورک صدور حکم برای گروهی از جوانان به خاطر شادی کردن در یک ویدئو را کم‌اهمیت توصیف کردند و یا در پاسخ به سوالی گفتند که در ایران کسی به خاطر روزنامه‌نگاری زندانی نیست. به نظر شما آقای روحانی و دولتش اصولا دغدغه بهبود وضعیت حقوق بشر در ایران را دارند و این‌که تا چه میزان در ابراز آن وعده‌های پیش از انتخاباتی صادق بودند؟

حسن نایب‌هاشم: من فکر می‌کنم که دغدغه بهبود حقوق بشر در میان اکثریت اصلاح‌طلبان و به ویژه اقتدارگرایان، در آن حدی که انتظار جامعه مدنی و مدافعان حقوق بشر است، وجود ندارد و از نظر آنها در مرتبه چندم اهمیت قرار دارد. بنابراین تعجب نمی‌کنم که آقای روحانی در نیویورک صدور حکم برای گروهی از جوانان به خاطر بازخوانی ترانه “من شاد هستم” در یک ویدئو را “کم‌اهمیت” تلقی می‌کند و یا اظهار می‌دارد که در ایران کسی به خاطر روزنامه‌نگاری در زندان نیست. اصولا وی درک عمیقی از آزادی و حقوق بشر ندارد و کار می‌برد تا او و امثال او شناخت کافی از این مسائل پیدا کنند.

با این وجود من فکر می‌کنم که وی در ابراز وعده‌های پیش از انتخابات خود در چهارچوب درک مختصری که از حقوق بشر و آزادی سیاسی دارد، صادق بوده است. اما اعتدال‌گرایی مفرط او در ارتباط با اقتدارگرایان و عدم داشتن رویه‌ی اعتدال با جامعه مدنی و مدافعان حقوق بشر و در مجموع عامه مردم ایران به وی این امکان را نداده و نمی‌دهد که بتواند یا بخواهد گام‌های اساسی در این راستا بردارد.

یوحنا نجدی: در مقابل گروهی نیز در هواداری از دولت می‌گویند که آقای روحانی می‌خواهد وضعیت حقوق بشر را بهتر کند اما از اختیار کافی در این خصوص برخوردار نیست. این ادعا را تا چه حد درست می‌دانید؟

حسن نایب‌هاشم: در اینکه آقای روحانی از اختیار کافی در امور مختلف و از جمله در جهت بهبود وضعیت حقوق بشر برخوردار نیست، شکی وجود ندارد. اما او حداقل می‌توانست هم‌چون آقای خاتمی در زمان رییس‌جمهوری‌اش که او نیز از اختیارات کافی برخوردار نبود، حداقل وعده‌هایش را تکرار کند و از موانع پیش رویش صحبت کند و حداقل به آنچه که در مورد خاتمی به «گفتاردرمانی» معروف شده بود، بپردازد و به سهم خویش مباحث مربوط به دموکراسی و حقوق بشر را در جامعه مطرح می‌کرد که متاسفانه این رویه نیز در وی دیده نشده است و حتی تلاش‌های پشت پرده او و همکارانش برای رفع بازداشت خودسرانه آقایان موسوی و کروبی و خانم رهنورد نیز نتیجه نداده است.

یوحنا نجدی: به عنوان آخرین سوال، می‌خواهم بدانم شما چشم‌انداز وضعیت حقوق بشر در ایران در پایان دوره ریاست جمهوری حسن روحانی را چگونه می‌بینید؟

حسن نایب‌هاشم: من گمان نمی‌کنم که وضعیت حقوق بشر در ایران تا پایان دوره ریاست جمهوری آقای روحانی، تغییر چندانی بکند. در محدوده‌ای که به او بر نمی‌گردد و قوه قضاییه فعال مایشاء است و بیشتر به حقوق مدنی و سیاسی مردم ایران مربوط می‌شود، وضعیت بد‌تر شده پس از روی کار آمدن روحانی، چه بسا که بازهم بد‌تر شود. با بد‌تر نشدن وضعیت تحریم‌های اقتصادی و چه بسا با بهبود آن در صورت رسیدن توافق کلی با کشورهای ۵+۱، حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مردم ما می‌تواند بد‌تر نشود و حتی اندکی بهبود یابد که البته مقادیر بهبود بدون شک بسیار کمتر از اندازه‌ای است که از کشوری با داشتن بیشترین درصد از مردم در سنین کار، می‌توان انتظار داشت.

آقای دکتر نایب هاشم، بار دیگر از فرصتی که در اختیارمان قرار دادید، متشکرم.

نظرتان را بنویسید