دوگانه‌ی داخل‌نشین-خارج‌نشین | بهزاد مهرانی

بهزاد مهرانی

Behzad-Mehrani

دوگانه‌ی داخل‌نشین و خارج‌نشین مدتی است که می‌رود تا به یک دشنام سیاسی تبدیل بشود. فضای سیاسی متشنج و غیرشفاف یکی از عواملی است که می‌تواند آن‌چه را که دشنام نیست به فحشی تبدیل کند که در میانه‌ی نزاع‌ها، طرفین به سوی یکدیگر پرتاب می‌کنند.

خارج‌نشین در معنا و در این‌جا به کسی گفته می‌شود که به هر دلیل در جایی جز وطنش زندگی می‌کند و این‌که محل زندگی کسی نمی‌تواند به قوت دلیل ِ مدعا بیافزاید یا از آن بکاهد آن‌چنان واضح است که دلیل‌آوری در مورد آن کاری عبث است. این‌که بگوییم مدعای الف نادرست است چرا که دلیل‌آورنده در خارج از مرزهای کشوری زندگی می‌کند بیش از آن‌که متکی به «دلیل» باشد تکیه‌زده بر «علت» است و علتی جز محکوم و منکوب‌کردن ِ خصم به هر قیمت ندارد.

البته این داخل‌نشین و خارج‌نشین نباید تنها به داخل و خارج مرزهای جغرافیایی تعبیر شود. در داخل کشور نیز می‌توان این تقسیم‌بندی را به شکل دیگری صورت‌بندی کرد.

کسی که داخل زندان است و کسی که بیرون از آن، قوت و ضعف دلایل‌شان در نظر بسیاری فرق دارد. گویا کسی که زندانی است هر آن‌چه می‌گوید چون‌وچرابردار نیست و این معنایی ندارد جز این‌که هر جا از قدرت و قوت دلیل کم‌بودی احساس کردیم می‌توانیم از هیمنه و شخصیت دلیل‌آورنده وام بگیریم و دلیل‌مان را بر کرسی بنشانیم و چه هیمنه‌ای برتر از این که کسی چشم‌در‌چشم سلطانی جائر سخن حقی گفته باشد و بابت این حق‌گویی به بند گرفتار آمده باشد.

از دشنام خارج‌کردن ِ «خارج‌نشین» تنها یک راه دارد و آن این‌که بپذیریم که «دلایل قوی باید و معنوی» وگرنه محیط زندگی فرد نمی‌تواند نقشی در درستی یا نادرستی یک گزاره داشته باشد.

این‌که من با حجاب اجباری موافقم یا مخالف، این‌که تحریم جمهوری اسلامی را راه برون‌شوی موثری از وضعیت نابسامانی که نظام اسلامی ایجاد کرده است می‌دانم یا نمی‌دانم، این‌که نظام اسلالمی اصلاح‌پذیر است یا نیست و موارد مانند این ربط وثیقی با این ندارد که من کجای این عالم زندگی می‌کنم.

حال پرسش این است آن‌هایی که دلایل و نظرات دیگران را با عنوان خارج‌نشین، شایسته‌ی تامل نمی‌دانند و آن را یک‌سر باطل می‌پندارند بر اساس چه مبنایی چنین می‌کنند؟

شاید یکی از دلایل استفاده از این واژه این باشد که خارج‌نشینی را چیزی معادل «بی‌دردی» و عدم درک رنج آن‌هایی می‌دانند که در معرکه‌ی صعب در داخل گرفتار آمده‌اند. یعنی منی که در خارج از مرزهای سوریه زندگی می‌کنم چه می‌دانم که آن خانواده‌ی سوری که زیر موشک و بمب و جنگ گرفتار آمده‌ است چه می‌کشد، یا این‌که منی که در پاریس و هزاران کیلومتر دورتر از سیستان و بلوچستان زندگی می‌کنم چه می‌دانم آن که در بلوچستان زندگی می‌کند چه رنجی می‌برد. این سخن هر چند ظاهرا منطقی می‌نماید اما در واقع همان است که در بالا آمد. برای مثال گزاره‌ی «فقر، فساد می‌آورد» تنها از کسی پذیرفته است که خود فقیر باشد و یا لااقل زمانی با فقر دست‌وپنجه نرم کرده باشد وگرنه اگر این گزاره‌ را کسی بر زبان بیاورد که نه فقیر است و نه فقیر بوده است گزاره‌ای نامعقول و نامدلل است.ظاهرا این استدلال موجه نمی‌نماید و نمی‌شود گفت که برای درک موقعیتی لزوما باید در آن موقعیت گرفتار آمد.

فیلسوفان اخلاق یکی از راه‌های زیست اخلاقی را تقویت قوه‌ی «تخیل» در آدمی می‌دانند. آن‌ها بر این نظر هستند که با تقویت تخیل می‌شود انسان‌های بهتری بود. برای مثال من به عنوان یک مرد هیچ‌گاه نمی‌توانم زن باشم. اگر برای درک درد و رنجی که زنان به دلیل زن‌بودن به آن دچار هستند حتمن باید زن باشم، می‌شود نتیجه گرفت که من هیچ‌گاه نمی‌توانم در مورد درد و رنج زنان سخنی بگویم و گزاره‌ای بر زبان بیاورم که صادق باشد. یا من به عنوان یک فرد دگرجنس‌خواه هیچ‌گاه نباید بتوانم درد و رنج و ستمی که بر یک همجنس‌گرا در نظام‌ جمهوری اسلامی می‌رود را درک کنم و اگر سخنی در حمایت از حقوق همنجنس‌گرایان بگویم پیشاپیش سخنانی نادرست گفته‌ام چرا که در خارج از شرایط یک همجنس‌گرا زیست می‌کنم. شهودا می‌شود گفت که چنین سخنانی نامدلل است.

فیلسوفان اخلاق می‌گویند که فرد با تقویت قوه‌ی «تخیل» خود می‌تواند خود را جای دیگران فرض کند و به این شکل درد و رنج دیگران را درک کند و نیازی ندارد که حتمن در همان شرایط واقع شده باشد تا آن درد را درک کند.

این نداشتن قوه‌ی «تخیل» همان چیزی است که هانا آرنت، در شناخت «آدولف آیشمان» بر آن صحه می‌گذارد. آیشمانی که ۴۰۰ هزار یهودی را کشت از نظر هانا آرنت که در دادگاه او شرکت کرده بود و کتابی بر مبنای همین دادگاه به نام «آیشمان در اورشلیم» نوشته بود، کسی نبود که در زندگی‌اش دارای رذیلت اخلاقی فردی باشد. او تنها «قوه‌ی تخیل» نداشت و همین امر او را به سوی جنایتی بزرگ سوق داد.

«..علت دست‌زدن ِ آیشمان به آن همه جنایت هولناک هم توهم‌زدگی بود و هم فقدان قدرت ِ تخیل. آیشمان هم از واقعیت بریده بود و به جای آن، معجونی از اباطیل مابعدالطبیعی در سر پخته بود، و هم نمی‌توانست مجسم کند که چه بلایی بر سر قربانیانش می‌آرود و آنان چه درد و رنج عظیمی متحمل می‌شوند. لااقل، اگر از نیروی تخیل بهره می‌داشت می‌توانست، در عالم ذهن، به ابعاد درد و رنج قربانیان تبه‌کاری‌های خودش واقعیت و محسوسیت و ملموسیت بدهد. … مقصود از «تخیل» فعل یا فرآیندی است که آدمی در آن آگاهانه چیزی را تصور می‌کند که قبلا، هرگز در عالم واقع، آن را کاملا ادراک و احساس نکرده بوده است.»

(حدیت آرزومندی، مصطفی ملکیان، نشر نگاه معاصر، ۱۳۸۹، ص ۲۰۹ و ۲۱۱)

نتیجه این‌که برای درک و رنج دیگران لزوما نباید در محدوده‌ی جغرافیایی خاصی زندگی کرد.

از طرفی آن‌ها که خارج‌نشینان را به خارج‌نشینی و عدم درک شرایط مردم محکوم می‌کنند از درک بسیاری از وجوه معمولی انسان غفلت می‌ورزند. این‌که من از ایران خارج شده‌ام به این معنا نیست که دیگر هیچ‌کس در ایران ندارم. بسیاری از خارج‌‌نشین‌ها، بیش‌تر اعضای خانواده و فامیل و دوستان‌شان در داخل کشور زندگی می‌کنند. کسانی که خارج‌نشینی را به سبب دور بودن از کشور معادل بی‌دردی و یا عدم درک درد دیگران می‌دانند در واقع می‌گویند وقتی فرزندی از کشور خارج می‌شود دیگر رنج پدر و مادر و خانواده و دوستان و همسایه‌ها را نمی‌تواند درک کند که این مدعا نیز معقول نمی‌نماید.

از طرفی باید گفت که از پیامدهای ناخواسته‌ی این‌که مقوله‌ی «خارج‌نشین» را وارد نزاع‌های‌مان بکنیم این است که ما با گفتن این‌که فلانی خارج‌نشین است لذا دلایلش ناشنیدنی است بر این امر صحه می‌گذاریم که تنها زمانی دلایل فردی شنیدنی است و درست، که فرد دلایلش را از «داخل» به گوش دیگران برساند.

داخل جایی است که دیکتاتوری بر آن حکم‌فرما است. جایی است که نظام ولایی بر همه‌ی ارکان زندگی فردی و جمعی انسان‌ها در حد توانش سیطره انداخته است. داخل جایی است که زنان از ابتدایی‌ترین حقوق خود که همان حق انتخاب پوشش است محروم هستند. داخل جایی است که بیشتر وب‌سایت‌های ناوابسته به ارکان قدرت، فیلتر هستند. داخل آن‌جایی است که روزنامه‌نگاران با کوچک‌ترین انتقادی و ابراز عقیده‌ای به زندان می‌افتند لذا نمی‌توانند آزادانه سخن بگویند. داخل جایی است که روشنفکران برای دریافت مجوز کتاب باید سال‌ها در انتظار بمانند. در داخل فیلم و موسیقی باید از قدرت حاکم برای انتشار کسب اجازه کنند. این‌که بگوییم صدای داخل در هر صورت منطقی‌تر و مدلل‌تر از صداهایی است که بیرون از این مرزها به گوش می‌رسد به آن معنا است که معتقد هستیم که انسان‌ها در ظل نظام‌های دیکتاتوری بهتر می‌توانند اندیشه‌ورزی و شرایط را تجزیه و تحلیل کنند که این مدعا نیز نمی‌تواند درست باشد چرا که اگر چنین باشد چرا ما تا این اندازه اصرار داریم که نظام‌های دیکتاتوری را بر بیندازیم و یا اصلاح کنیم.

این نوشته را با ذکر مثالی به پایان می‌برم.

فرض کنیم که ما در خانه‌ای به زیر سلطه‌ی پدر ستم‌گری گرفتار آمده‌ایم و یا نابکاری اعضای خانواده‌ی ما را گروگان گرفته است. او اجازه‌نمی‌دهد که ما سخن بگوییم و ما را شکنجه می‌کند. به هر دلیل یکی از افراد این خانه از محل فرار می‌کند و به خارج از خانه می‌رود. او دیگر گرفتار سلطه‌ی این پدر یا گروگان‌گیر سلطه‌گر نیست. او می‌تواند راحت‌تر سخن بگوید و دیگران را متوجه کند که در این خانه چه می‌گذرد. آیا معقول است که از او بخواهیم همان‌گونه سخن بگوید و رفتار کند که افراد گرفتارآمده در خانه سخن می‌گویند؟ اگر کسی تلاش کند که با صدای بلند فریاد بزند که در خانه‌ چه خبر است می‌توانیم به او بگوئیم که از آن‌جا که در این خانه نیستی پس نباید فریاد اعتراض بلند کنی؟ آیا اگر او با زبانی متفاوت از اعضای داخل خانه با پدر یا گروگان‌گیر ستمگر سخن بگوید بر او می‌تازیم که شما هم باید به همان زبان ترس‌خورده‌ی گرفتارآمدگان در چنگال ستمگر سخن بگویی؟

«خارج‌نشین‌»بودن دشنام نیست بلکه پروژه‌ی امنیتی نظامی است که در همه‌ی این سال‌ها تلاش کرده تا «چراغ‌های رابطه» را تاریک کند تا شهروندان یکدیگر را نبینند و از هراس یکدیگر پناه ببرند به سوی همان‌هایی که چراغ‌ها را خاموش کرده‌اند.

One thought on “دوگانه‌ی داخل‌نشین-خارج‌نشین | بهزاد مهرانی

  1. جمهوری اسلامی روسی -ایران یا ملاتاریای ضد امپریالیست طبری – فرخ – موسوی و شرکای اسلامیست مارکسیست آنها پیمان – بهزاد نبوی – یزدی در سه پرده :

    ۱)فیلسوف نوگرا و مارتین لوتر ان سروش که همواره مورد غضب مارکسیست های اسلامی و مارکسیست های روسی و رژیم روس پناه آخوندی است آرزوی بحث آزاد بنی صدر را دارد که همین سه محور شرارت روسی آنرا در نطفه خفه کردند چون مشت آنان را باز میکرد .

    ۲) اولین رییس جمهور ان که منتخب واقعی با رای ۱۳ میلیونی ملت بود و منتخب سه محور شرارت حبیبی فقط ۲ میلیون رای آورد انهم پس از جلال الدین قاتل افغانی – لیبیایی و خلخالی قاتل آخوندی منتخب حزب توده ، میگوید خیال های خام روسی سه محور شرارت برای ایران و منطقه ” خیال پلو یی ” بیش نیست .

    ۳)لوموند روزنامه چپ فرانسه و تورات سه محور شرارت روسی مینویسد ج ا خوابهای غیر قبل تعبیر میبیند و آب در هاون سوریه برای روسیه میکوبد در حالی که روسیه سودای دیگری در سر دارد

    اپوزیسیون ایرانی گرفتار در چمبره خیانت کاران مارکسیست و اسلامیست روسی نه منتقد نظام است و نه مخالف نظام . بلکه بر عکس برای اخته کردن اپوزیسیون ۳۵ سال است با دولت آبدارچی ج ا سر ناسازگار دارد نه رهبری و سپاه و نیروهای امنیتی و مجلس و ارگانهای اصلی سیستم بعثی اسلامی روسی ان .
    طنز تلخ تاریخ را ببین که دو رهبر ج ا هم از قضا با همین آبدارچی ها مخالفت کم نظیر کرده و میکنند . و گناه کثافت کاری سیستم روسی توتالیتر خودشان و سیاست های تجاوز طلبانه و ماجراجویانه روسی خودشان را به گردن ابدارچیان بی اختیار خود می اندازند و از مهلکه قضاوت عمومی میجهند .

    چگونه است که امروز بنیان گزار بحث آزاد در ایران بنی صدر ، سانسور مطلق مارکسیست های روسی و شرکای اسلامیست مارکسیست روسی انها است ؟ سروش که پیشرو ترین منتقد دین و تحول خواه ترین مسلمان ایرانی است در حصر رسانه ای است ؟ به جای لوموند راشا تودی و پراودا و دیگر منابع روسی نقل محفل رسانه های فارسی زبان شده اند ؟ رادیو فردا و بی بی سی فارسی و دوچه ولله و زمانه همگام با همپالکی های روسی اخبار روز و پیک نت و عصر نو و ملی مذهبی و پیک ایران و روزنه و کیهان و … آب در هاون سوریه برای روسیه میکوبند و با طرح مسائل فرعی و چهره سازی های مشکوک از اشاره به علت العلل و ریشه مسائل طفره
    میروند ؟

    ————————————–

    http://www.iranpressnews.com/source/203625.htm

    لوموند نوشت: مشکلٍ رژیم ایران است که هیچ جای پایی به‌غیر از جوامع شیعه در جهان عرب ندارد. اهل تسنن به‌خاطر سرنوشت حلب خشمگین هستند و حتی حماس پس از جنگ در سوریه به رژیم ایران پشت کرده است. ولادیمیر پوتین این را به‌خوبی درک کرده، لذا به ترکیه نزدیک شده است.
    ——————————————–
    Bani Sadr
    همین پائین آوردن قیمت نفت برای این رژیم فلج کننده است. تحریم دیگر جای خود دارد! پس نفتی که میگویند به واسطه آن میتوانند موقعیت جهانی پیدا کنند، نه خیر اینطور نیست. یکبار هم آقای احمدی نژاد این کار را امتحان کرد وگفت که اگر ایران را تحریم کنند، نفت به بشکه ای ۲۰۰ دلار خواهد رسید! تحریم کردند و توانستند نفت را به ۳۰ دلارهم برسانند. پس یکی از پایه های اساسی این نظریه خیال پلو است!
    https://www.enghelabe-eslami.com/component/content/article/10-banisadr/mosahebe/22517-2016-12-27-17-56-52.html?Itemid=0

    —————————————————————–

    http://zeitoons.com/23628

    به کجای این شب تیره بیاویزم قبای ژنده خود را

    عبدالکریم سروش

    و سایه‌ی مبارک بحث آزاد (که ابوالحسن بنی‌صدر منادی آغازین آن بود)، گسترده‌تر می‌شد و فضای فکری و سیاسی جامعه را معتدل و عقلانی می‌کرد، و صاحب‌نظران و سیاست‌ورزان، به‌جای نزاع و خشونت و افترا و تهمت و سخنان یک‌سویه‌گفتن و خطابه‌های بی‌مخاطب ایراد کردن، به جدال احسن و اقناع متقابل می‌پرداختند و جمهور خلق را در آن بازی شریف عقلانی شرکت می‌دادند و حیرت‌زدایی و جهالت‌پیرایی می‌کردند؛ و دریغا که چنین نشد!(۱).

    ——————————————————————————

نظرتان را بنویسید