خامنه‌ای مشوق پروژه‌ “نفوذ” روسی

مجید محمدی

mohamadi_majid

در دهه‌های پنجاه و شصت خورشیدی اسلامگرایان ایرانی (روحانیون مبارز و فعالان سیاسی-مذهبی) هم برای آن‌که از مارکسیست‌ها در ضد امپریالیست بودن (به عنوان مُد روز) عقب نمانند و هم از آن‌ها فاصله بگیرند و قدرت را با آن‌ها تقسیم نکنند، شعار نه شرقی و نه غربی سر می‌دادند. این شعار به آن‌ها در دوره‌ای که استقلال، ارزش محوری مبارزات سیاسی تلقی می‌شد مشروعیت سیاسی می‌بخشید و احساسات ملی‌گرایانه را تحریک می‌کرد. در دوران خمینی این شعار به شکل مرگ بر امریکاو مرگ بر شورویهم‌چنان در مراسم دولتی سر داده می‌شد و حتی “مرگ بر اسراییل”، “مرگ بر انگلیس” و “مرگ بر صدام” (گه‌گاه “مرگ بر فرانسه” به مناسبت رویدادهای روز) نیز بدان اضافه شده بود.

اما با آغاز دوران رهبری خامنهای، نه تنها بخشنه شرقیاین شعار به فراموشی سپرده شد بلکه روسیه به هم‌پیمان و متحد و دوست جمهوری اسلامی بدل شد در حالی که سرکوب مسلمانان توسط پوتین نسبت به دوران اواخر اتحاد جماهیر شوروی شدت گرفته بود. این تغییر اردوگاه از غرب به شرق تا آن حد جدی بود که مقامات جمهوری اسلامی از هم‌پیمانی راهبردی با روسیه ونگاه به شرقسخن گفتند. خامنه‌ای از هیچ‌یک از رهبران سیاسی دنیا به اندازه‌ی ولادمیر پوتین تمجید و ستایش نکرده است. او پوتین را شخصیت برجسته‌ای در دنیای امروز خوانده است.

این نگاه به شرق یا هم‌پیمانی راهبردی با پوتین را در ابعاد مختلف حکومتداری در روابط خارجی کشور و روندهای فرهنگی و اجتماعی داخل کشور می‌توان مشاهده کرد که در ادامه به نمونه‌هایی از آن اشاره می‌کنم:

خدمات روسی

محمود واعظی، وزیر ارتباطات دولت روحانی درباره شبکه‌های اجتماعی در ایران می‌گوید: “مردم ما ابتدا به دو شبکه اجتماعی امریکایی و اسراییلی مراجعه کرده بودند که ما از نظر امنیتی با آن‌ها مشکل داشتیم و علاقه جدی ما این است که مردم ما از شبکه‌های داخلی استفاده کنند. اکنون مردم شبکه‌ای را انتخاب کردند که مالک آن روسی است و مسوولان این شبکه حاضرند با ما تعامل کنند.” (فارس ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۵) در حوزه‌ی موتور جستجو نیز جمهوری اسلامی به دنبال جایگزین کردن یک موتور جستجوی اینترنتی روسی به نام “یاندکس” به جای گوگل است.

نه “واتس‌اپ” تحت تسلط دولت امریکاست و نه “وایبر” تحت تسلط دولت اسراییل، اما نمی‌توان شرکتی را تصور کرد که به طور آزاد و مستقل در روسیه‌ی تحت حکومت پوتین فعالیت کند. جمهوری اسلامی آگاهانه در برابر غرب به اردوگاه دیکتاتوری پیوسته است در عین آن‌که خدمات غربی پیشرفته‌تر و ایمن‌تر است.

در حوزه‌ی بانکداری نیز جمهوری اسلامی به روسیه نزدیک شده است. به گفته‌ی حسین یعقوبی میاب، مدیر کل امور بین‌الملل بانک مرکزی ایران «در دوران تحریم‌ها برخی بانک‌های روسی کمک خوبی به بخش بانکی ایران کردند». (تسنیم ۲۸ خرداد ۱۳۹۵) جمهوری اسلامی در پی افزایش همکاری با “گازپروم بانک” نیز است.

سلاح روسی

ایران بعد از فاصله‌گیری از غرب به یکی از خریداران عمده‌ی سلاح‌های روسی تبدیل شده است. در دوران پهلوی نیز حکومت برای ایجاد نوعی توازن، انواعی از سلاح‌های روسی را می‌خرید اما از سلاح‌های پیشرفته‌ی غربی غافل نبود. پس از انقلاب ۵۷، سلاح غربی که پیشرفته‌تر است به یک تابو تبدیل شد. فعالیت‌های تروریستی رژیم بعدتر تا آن حد افزایش یافت که امروز دیگر دولت‌های غربی حاضر نیستند به ایران سلاح بفروشند. پس از خرید هواپیماهای “میگ” و سیستم اس-۳۰۰ جمهوری اسلامی در پی خرید تانک‌، هواپیما و کشتی جنگی، موشک‌های بالستیک و موشک‌های ضد کشتی از روسیه است. جمهوری اسلامی بیشترین اسلحه را در چهار دهه‌ی گذشته از روسیه خریداری کرده است.

تکنولوژی روسی

پس از این که آلمان‌ها از اتمام نیروگاه اتمی بوشهر کناره گرفتند جمهوری اسلامی این پروژه را به روس‌ها سپرد. آنها با ده سال تاخیر و چندین برابر هزینه، این پروژه را انجام دادند. روس‌ها امروز در صنعت گاز، هواپیمایی، نیروگاه‌سازی، معدن و نرم‌افزار کشور حضور دارند. این حضور، بر اساس معیارهای عقلانی مثل تکنولوژی برتر، قیمت ارزان‌تر یا منافع متقابل نیست بلکه بر اساس دشمنی با کشورهای غربی و غرب‌ستیزی است. مقامات جمهوری اسلامی نه تنها از روابط اقتصادی با روسیه احساس خطر نمی‌کنند (علی رغم بدعهدی دولت‌های روس در ۱۵۰سال گذشته) بلکه با رفت و آمد بسیار از آن استقبال می‌کنند.

تحصیلات تکمیلی روسی

بلافاصله بعد از انقلاب فرهنگی، وزارت علوم و آموزش عالی، اعطای بورسیه به دانشجویان خودی برای اعزام به دانشگاه‌های کشورهای بلوک شرق مثل رومانی، اوکراین و اتحاد جماهیر شوروی را آغاز کرد. به عنوان نمونه جعفر توفیقی وزیر سابق علوم در کشور رومانی دکترای خود را گرفته و از همان نسل است. مهدی سنایی عضو سابق مجلس از نهاوند نیز دکترای خود را از روسیه گرفته است. مقامات دولتی برای “آلوده نشدن” ذهن دانشجویان با فرهنگ غربی تمایلی نداشتند آنها در بریتانیا و امریکا و کانادا درس بخوانند. این تمایل هنوز در میان مقامات بالای کشور مثل علی خامنه‌ای وجود دارد. جالب است که مقامات کشور و روحانیون، فرزندان خود را برای تحصیل به روسیه یا اوکراین نمی‌فرستند همان‌طور که برای درمان یا خرید به روسیه نمی‌روند.

سیستم قضایی و امنیتی روسی

بسیاری از روش‌های اعمال‌شده در نظام امنیتی و قضایی جمهوری اسلامی الگو گرفته از دوران استالین است. مقامات جمهوری اسلامی از این‌که از روسیه در این مورد الگو بگیرند ابایی نداشته‌اند. مقامات قضایی کشور مدام با مقامات قضایی و امنیتی روسیه دیدار داشته‌اند. به عنوان نمونه هاشمی شاهرودی در زمان ریاست قوه قضاییه با رییس دیوان‌عالی روسیه دیدار داشت. (همشهری ۱۲ شهریور ۱۳۸۵) او پس از این دیدار گفت: “توسعه همکاری‌های قضایی میان دو کشور ضروری است و دو طرف می‌توانند در زمینه‌های مختلف حقوقی قضایی و امنیتی همکاری‌های استراتژیک داشته باشند.”

زبان روسی

بلافاصله بعد از شکایت خامنه‌ای از تدریس زبان انگلیسی در کشور، وزارت آموزش و پرورش در اطلاعیه‌ای چند زبان را برای تدریس در مدارس معرفی کرد (معلوم نیست با کدام معلم و کتاب درسی) که زبان روسی یکی از آنها بود. روسیه و همه‌ی امور مربوط به آن به گریزگاهی برای جمهوری اسلامی جهت غرب‌ستیزی تبدیل شده‌اند. طنز ماجرا اینجاست که خامنه‌ای برای ستیز با غرب حتی حاضر است زبان فرانسه و آلمانی و ایتالیایی به جای زبان انگلیسی تدریس شود. البته با تنفری که وی از محوصلات فرهنگی امریکایی دارد او این گریز را راهی برای کاهش نفوذ فرهنگی سینما و موسیقی و برنامه‌های تلویزیونی امریکایی می‌داند.

خبررسانی روسی

منبع بسیاری از اخبار منتشرشده در رسانه‌های دولتی و شبه‌دولتی جمهوری اسلامی، منابع دولتی روسی (مثل اسپوتنیک، کامرسانت یا آر تی) است. این رسانه‌ها تحت رهبری منصوبان پوتین به همان ترتیبی اداره می‌شود که رسانه‌های دولتی جمهوری اسلامی. کار این منابع، بی‌اعتبار کردن اخبار رسانه‌های غربی است در حالی که همیشه به سرعت، وثوق اخبار رسانه‌های غربی اثبات می‌شود. البته آنها کاری به واقعیات ندارند و به دروغ‌سازی خود برای ملی‌گرایان و تزاریست‌های روس ادامه می‌دهند. به عنوان مثال پس از کشته شدن “ملا اختر منصور” رهبر طالبان در بلوچستان پاکستان، منابع روسی اعلام کردند که فرد کشته‌شده “ملا اختر” نبوده و رسانه‌های دولتی و شبه‌دولتی جمهوری اسلامی هم این خبر را از قول “اسپوتنیک” نقل کردند (“اسپوتنیک: تنها ۲ طالبانی کشته شدند نه رهبر طالبان”، الف، ۲ خرداد ۱۳۹۵) اما پس از چند روز مشخص شد که خبر رسانه‌های غربی به نقل از دولت اوباما صحت داشته است. نظریه توطئه که علی خامنه‌ای شیفته‌ی آن است نقشی بی‌نظیر در گزارش‌های رسانه‌های روس دارد. منشا توطئه نیز دولت امریکاست تا احساسات ضد امریکایی تحریک شود.

پایگاه نظامی برای روسیه

جمهوری اسلامی با توجیه جنگ در سوریه، یک پایگاه نظامی در همدان را در اختیار روسیه قرار داده و هواپیماهای روسیه در این پایگاه مستقر شده‌اند. این امر که بر خلاف اصل ۱۴۶ قانون اساسی است صرفا با هم‌پیمانی راهبردی با روسیه توجیه می‌شود در حالی که همه‌ی کشورهایی که پایگاه نظامی در اختیار کشوری دیگر قرار می دهند به همین‌گونه توجیهات متمسک می‌شوند. با توجه به استقرار طولانی‌مدت هواپیماهای روسی در پایگاه نوژه نمی‌توان با توجیهاتی مثل استفاده‌ی موقتیا سوخت‌گیریمشکل نقض قانون اساسی را رفع کرد. اصل ۱۴۶ با توجه به نفی استفاده‌ی صلح‌آمیز از استقرار نیروی خارجی، در نفی حضور نیروهای نظامی شمول و جامعیت دارد و جای هیچ توجیهی برای استقرار این نیرو در داخل کشور باقی نمی‌گذارد.

***

روابط ایران و روسیه تا آن حد نزدیک شده است که تنها در عرض حدود ۱۲ماه از تابستان ۱۳۹۴ تا تابستان ۱۳۹۵، پوتین و روحانی ۴ دیدار داشته‌اند. برای درک نزدیکی روابط باید به سخنان خامنه‌ای و پوتین در مورد یکدیگر مراجعه کرد، سخنانی که آنها کمتر در مورد رهبران دیگر کشورها گفته‌اند.

بیشتر بخوانید:

نظرتان را بنویسید